Bundan yaklaşık 6 ay kadar önce kısa mesafelere hızlı gidip gelmek için bisiklet kullanıyordum. Oğlum bana yeni kiralık elektrikli scooterlar olduğunu söylediği zaman cep telefonuma bir uygulama kurdum ve 10 gün kadar kullandım. Başlarda fiyatları düşük gelmişti fakat kullandıkça 10 günde 200 lira ödediğim zaman aklım başıma geldi.

Kısa mesafede gayet iyi olmasına rağmen aylık 500 liranın üzerinde bir ödeme olacağını düşününce her zamanki gibi buna alternatifler aramaya başladım.

İşte elektrikli bisiklet maceram böyle başladı…

Özetle

Yaklaşık 2 ay kadar önce elektrikli bisiklet konusunda bir yazı yazmıştım. Yazıda bu konuda dönüştürdüğüm bazı elektrikli bisikletleri, bir araya getirdiğim bazı kitleri ilan vererek sattım. İlanla elektrikli bisiklet satarken bu konuda fazla ilan olmamasına rağmen, yayına aldığım ilanların izlenme sayıları, gelen mesajlar, telefonlar ve oldukça fazla sayıda sorular üzerine elektrikli bisiklet kitlerine olan ilgiyi fark ettim.

İnsanların elektrikli bisiklet kitlerine olan ilgisiyle birlikte bu konuda açılan bazı web siteleri, bazı haberler ve videolar izledim. Ürün satanların elektrikli bisiklet konusuna meraklı insanları yanlış bilgilendiklerini gördüm. İlanlardan, youtube kanalından, mesajla veya telefonla konuştuğum birçok ilgili insanın bilgilenmesi için konuyu biraz daha açarak detaylı bilgi vermek için bu yazıyı yazmaya karar verdim.

Bu yazıda elektrikli bisiklet yapmak için nelere ihtiyacınız var, uyumlu kitler nasıl seçilir, akü mü yoksa lityum batarya mı? En uygun elektrikli bisiklet kiti hangisi? gibi sorulara cevap bulacaksınız. Ayrıca konuyla ilk kez ilgilenenler için de bir kaynak olması açısından bu yazı referans niteliği taşımaktadır.

Çocukluğumdan beri bisiklete olan merakım nedense son zamanlarda elektrikli bisikletlerle uğraşmaya başladığımdan beri iyice arttı. Hatta topladığım bazı kitleri internette sattım ve belirli bir gelir de elde ettim. Son olarak kargo tipi olarak bilinen 3 tekerlekli Cika marka bir bisiklet aldım. Normal bisikletlere kıyasla kullanımını kolay beklerken, alışkın olmadığım bir sürüç şekli olması açıkçası beni şaşırttı. Fakat iki tekerlekli bisikletlere kıyasla, yavaş ve kontrollü bir sürüşünün olması da ayrıca keyif verdi.

Elimdeki tüm elektrikli bisiklet kitlerini sattıktan sonra Cika’yı da elektrikliye çevirmeye karar verdim. Yaptığım araştırmalarda en çok karşılaştığım marka Bafang oldu. Elektrikli bisiklet dönüşüm kitleri içerisinde en istikrarlı, kaliteli ve yedek parçası en çok olan bu elektrikli bisiklet kitini 3 tekerlekli bisiklete takmak için araştırmalar yaptım.

Bugün nihayet Bafang marka elektrikli bisiklet kitinin son parçası geldi. Bisikleti yaptıktan sonra test videosu çektim ve kısa bir sürede youtube kanalına ekleyeceğim.

Bafang marka 250 watt 48 volt elektrikli bisiklet jant motor kiti

Topladığım bu kitin içerisinde 250 watt jant motor, 36v/48v destekli beyin, kapsamlı bilgiler veren LCD ekran, parmak gazı, 48 volt 12 ah lityum batarya ve şarj cihazı var.

Motor tork gücü beklediğimden yüksek ve daha önce denediğim motorlara benzemiyor. Kargo tipi 3 tekerlekli bisikletle 20-25 derece eğimde pedalsız çıktım. Yüksek amper değerinde 48 volt batarya ile 1000 watt güç çektiğini gördüm. Tahminime göre 45-50 km mesafe gidebilir, yakında bunu da deneyip buradaki açıklamayı duruma göre güncellerim.

Nedir bu amper, watt, volt?

Konuya meraklıysanız birçok yerde volt, watt, amper kelimeleriyle karşılaşmışsınızdır. Bunlara ilave olarak pek de bahsedilmeyen bir de tork kelimesi var. Anlaşılabilir şekilde açıklamaya çalışacağım.

Volt, elektrikte gücü ifade eder. Yani 1 AA kalem pil 1.5 volt veya 3.6 volt olabilir, aynı şekilde uzaktan kumandada kullandığınız AAA boyutlu küçük ince kalem piller de 1.5 volttur. Uzaktan kumandalar en az 3 volt ile çalıştığı için 2 adet AAA pil takarsınız. Kumanda yuvası seri bağlantılı olduğu için 2 pil 1.5+1.5=3volt gücüne ulaşır.

Pil ve akülerde aynı mantık olduğu için seri ve paralel konusuna da kısaca değinelim. Seri bağlantıda bir pilin artı “+” ucu diğer pilin eksi “-” ucuna bağlanır. İlk pilin boşta kalan “+” ucuyla son pilin boşta kalan “-” ucu o pillerin toplam gücüdür. Bunları basit bir ampermetre (sonraları avometre, şimdilerde multimetre olarak geçer) ile ölçerseniz toplam kaç volt olduğunu görebilirsiniz.

Son olarak voltaj konusuna ilave olarak şunu ekleyeyim; dolu bir AA pil 1.6 volt civarı gelirken, bitmesine yakın 1.2 volt, 1.1 volt veya daha altında gösterir. Aynı durum aküler için de geçerlidir. Yani dolu bir akü 13.8 veya kalitesine ya da durumuna göre 14.2 gösterirken boşalmaya yakın 12.2 ya da altında bir değer gösterir.

Bu bilgileri anladıysak asıl konuya gelebiliriz. Volt pilin veya akünün gerilim gücünü, amper kabaca depolama kapasitesini (arabanın benzin deposu gibi düşünün), watt motorun çalışabileceği ve bataryadan çektiği çalışma gücünü ifade eder.

Peki tork nedir? Torkun motorun çekme gücü olduğunu söyleyebilirim. Bir motor yavaş gidebilir fakat yavaş yavaş ağır yükü yokuş yukarı çekebilir, aksi şekilde bir motor çok hızlı gidebilir fakat ağır yükleri taşımayabilir. Elektrikli bisiklet konusunda da yokuş çıkar mı? Kaç kilo taşır? Ne kadar hızlı gider? sorularına cevabı sanırım burada bir nebze vermiş oldum.

Elektrik konusunda uzman olmadığım için, konunun uzmanları “ne diyor bu ya?” diyebilir. Ben anladığım kadarıyla ve konuyu anlamak isteyenler için en basit, sade ve anlaşılabilir bir dille yazıyorum. Daha detaylı ve teknik bilgi için konunun uzmanlarına başvurabilirsiniz…

Elektrikli bisiklet nedir?

1990 yılından bu seneye kadar bilgisayar sektöründe farklı branşlarda donanım, yazılım, sistem ve web siteleri ile ilgili olarak çalıştım. Elektronik cihazlarla ve besleme üniteleriyle, ups, batarya, kablolama,.. vs çok çalıştım. Ancak elektrikli bisikletle birlikte öğrenecek daha çok şey olduğunu gördüm. Son çalıştığım işten 2021 Haziran ayında ayrıldım ve o günden bugüne kadar hemen her gün elektrikli bisiklet kitleri ile ilgili çalışmalar yapıyorum.

Bir ara benzinli bisiklet kitleri ile ilgili de çalışmalar yapmak istedim. Fakat izlediğim videolardaki ses beni çok rahatsız etti, ayrıca uzun yıllar araba kullanan biri olarak motor bakımı, sorunları,.. gibi durumları düşünerek bundan vazgeçtim. (Şimdilik…)

Hazır durumda satılan orjinal elektrikli bisikletlerin fiyatları bu elektrikli bisiklet kitleri sayesinde (nihayet) hem düşmeye başladı, hem de kış sezonuna girdiğimiz için düşmeye devam ediyor. Aslında elektrikli bisiklet kiti toplamanın tam zamanı 😉

Yeri gelmişken sahibinden sitesindeki ilanlarıma da bakabilirsiniz.

Bir elektrikli bisiklet kiti asgari hangi parçalardan oluşur?

Temel olarak 1 adet motor, 1 adet beyin (controller), 1 adet batarya ve 1 adet hız denetleyici (el gazı ya da parmak gazı) ile kendi bisikletinizi elektrikli bisiklete çevirebilirsiniz. Piyasada satılan elektrikli bisiklet kitleri genel olarak hemen her bisiklete takılacak şekilde tasarlanmaktadır. Ayrıca zamanla farklı ihtiyaç ve beklentiler doğrultusunda ilave cihazlar da sürekli piyasaya sürülmektedir.

Şimdi sırayla bu parçaları inceleyelim:

1. Motor

Zincirli modellerde 1 adet motor, zincir, mil için çark ve bağlantı elemanları vardır. Bisiklete takılan motor, zincirle arka tekerleğe veya pedala takılarak çarkı çevirir ve bisiklet hareket eder.

Son zamanlarda jant motorlar çıktığından itibaren jant içerisindeki sistem sayesinde zincirli motorlar gibi parçalara ihtiyaç duyulmamaktadır. Ancak bu iki motor tipine ek olarak pedal çarkının alt tarafına takılan pedal motorları vardır fakat burada pedal motorlar anlatılmayacaktır. Kısaca pedala monte edilen bu motorlar pedal çarkını çevirerek, aynı zamanda vitesin yardımıyla daha performanslı bir sürüş sağlar. Ancak dikkat etmediğiniz taktirde vitesi veya zinciri koparma riski vardır. Ayrıca ekonomik olarak düşünürsek diğer kitlerden oldukça pahalıdır, onarımı, bakımı ve tamiri de daha zordur.

Jant motor sistemleri sürekli değişmektedir. Motor mil yuvasının üzerinde disk fren bağlantı yerleri ve vidaları, arka motor sistemlerinde vites çark yuvası da hazır olarak üretilmektedir.

Ön jant sistemlerinin mil aralığı bisikletin ön çatalına uyması için daha kısa, ancak arka tekerlek jant motorlarında mil aralığı daha uzun olmaktadır. Ayrıca arka tekerlek jant motorlarında ilave olarak bazen sadece sağ tarafta, bazen de her iki tarafta da vites dişlisini takmak için yerler vardır. Arka jant motoru almak isterseniz, bisikletinizdeki vites dişlisini söktürüp jant motora takmanız gerektiğini unutmayın.

Bu tarz elektrikli bisiklet kitleriyle ilgili ilanlara dikkat ederseniz ön jant ve arka jant ya da ön/arka jant uyumlu modeller göreceksiniz. Bunlara ait fotoğraflara dikkatli bakarsanız arka jant motor üzerindeki dişli yuvasını ve ne kadar geniş olduğunu fark edebilirsiniz.

Eğer bisikletinizde disk fren kullanıyorsanız yakından bakarak disk fren deliklerinin olup olmadığını da anlayabilirsiniz.

Genel olarak jant motorlar ya hazır halde 20, 24, 26, 28 jant olarak satılır ya da jant telleri olmadan telsiz satılır. Jant teli konusu gözünüzü korkutmasın. Son aldığım jant motor boştu, yani jant telleri yoktu. İnternetten uygun ölçüde jant teli siparişi verdim ve kendim 24 janta ördüm. Siz de farklı boylarda jantınıza çok zorlanmadan örebilirsiniz.

Bafang motorların sattığım üründeki gibi modelleri su geçirmez olarak kışın yağmurlu havalarda kullanmaya da uygundur. Motordan veya beyinden çıkan kablolara dikkatle bakarsanız kapalı bir hazne içerisinde uçlar olduğunu göreceksiniz. Bağlantı elemanları kablo, klips ve konnektörler artık bu şekilde iç içe geçerek dışarıdan gelecek su ve toza karşı dayanıklı yapılmaktadır.

Bafang kullandıktan sonra uygun fiyatlı olması açısından 250 watt gücünde jant motoru herkese tavsiye ederim.

2. Beyin

Motorun çalışmasını sağlamak için motorun gücüyle orantılı bir beyin, yani controller almanız gerekir. Almasanız da motorun + ve – elektrik kablolarını bir akü ya da bataryaya bağladığınızda motor belirli sabit bir hızda çalışmaya başlar. Ancak kontrol ünitesi, kendisine bağlanan el gazı ile hızın belirli bir seviyede olmasını sağlar. Aynı zamanda bataryadan gelen elektriği kontrol ederek, gaz koluna göre belirli bir güçte gitmesini ve daha başka fren gibi, gösterge ekranı gibi cihazları da yöneterek kullanıcının konforlu ve güvenli bir sürüş sağlamasına yardımcı olur. Ayrıca yüksek bir voltajın motora zarar vermesini önler.

Yaptığım çalışmalarda hep şöyle bir oran olduğun sanıyordum;

24 volt ile 250 watt, 36 volt ile 350 watt veya 48 volt ile 500 watt güç elde edilir. Aslında temel olarak bu doğru fakat son birkaç motor kiti denemelerimde son aldığım kit gibi uyumlu ve doğru bir seti bir araya getirirseniz 250 watt olan motoru 24 volt ile değil 48 volt batarya ile 1000 watta kadar çalıştırabilirsiniz.

Burada şöyle bir sonuç da ortaya çıkıyor. 250 watt motor aslında güçsüz bir motor değil, 250 watt bu motorun ortalama ve/veya başlangıç gücü oluyor aslında. Ancak doğru bir beyin ve uyumlu bir batarya ile ben 250 watt motoru 48 volt lityum pille 1000 watt güçle çalıştırdım.

Asıl önemli olan işte bu. Yani motorun tork gücü ve desteklediği güç doğru seçilirse, düşük maliyetle yüksek performans elde edebilirsiniz. Bu konuya giriş yaptıysanız çok farklı modeller karşınıza çıkacaktır. İhtiyacınıza uygun en basit olanı seçin.

Beyin olarak tavsiyem piyasada satılan 36 volt ve 48 volt destekleyen bir beyin olacaktır. 

3. Pil (yani Batarya ya da akü)

Elektrikli bisikletinizin gücünü karşılamak için doğru seçimi nasıl yapabilirsiniz? İşte burada son ana parçamız olan pil konusuna da biraz değinmek istiyorum. 

İlk aldığım motorun + ve – kutuplarına 12 volt 7ah gücünde aküyü bağlayıp çalıştırmıştım. Yani elektrikli bisiklet motorunu çalıştırmak için 12 volt bir akü yeterli. Peki o zaman neden 36 volt veya 48 volt gücünde batarya takmamız gerekiyor?

Çok detaylı bir konu ama kısaca deneyimlerimden, bilgi ve tecrübelerimden faydalanarak konuyu biraz açayım..

Aküler yüklü elektrik depolama kaynakları olduğu için aslında arabaların marş sırasında yüksek güçle marş motorunu hareket ettirmek ve akabinde motoru çalıştırmak için üretilmişlerdir. Farklı ihtiyaçlar doğrultusunda aküler de zamanla değişime uğradılar.

Ben 12 volt akülerden seri, paralel, seri ve paralel bağlantı yaparak 24 volt, 36 volt, 48 volt olarak denemeler yaptım ve  kullandım. İyi bir performans bekleyerek 7 amperden 24 ampere kadar birçok akü denedim. Ancak maalesef lityum bataryalar kadar iyi bir verim alamadım. Evet aküler belki güçlü ama maalesef istediğim performansı lityum kadar iyi sağlayamadılar.

Aynı güçte akü ve lityum batarya kullandığım elektrikli bisiklet kitlerinde Lityum her zaman, her şartta ve her durumda akünün hep önüne geçti. Akünün tercih edilmesinin tek sebebi maalesef maliyet. Çünkü lityum bataryalar akülere oranla 1/3 ile 1/5 kat daha hafif olsalar da aküye kıyasla her zaman en az 3 katı uzun mesafe götürdüler.

Bu arada ağırlık kıyaslamasında bir ilave yapayım; 1 adet 12 volt 14 ah jel akü, 1 adet 48 volt 12 ah lityum bataryanın 4 katı ağırlıkta. Yani 48 volt akü yapacaksanız 4 adet akü kullanmalısınız. İşte o zaman aradaki ağırlık farkı ciddi boyutlara ulaştığını göreceksiniz. Aküleri koyacağınız en uygun yer arka sepet yeri fakat burada da bisikleti elinizde gezdirirken arka taraftan gelen ağırlıkla bisikleti götürmede bile zorluk yaşayacağınızı aklınızdan çıkartmayın. 

Tavsiyem her zaman 36 volt 10 ah veya daha uzun mesafelerde 48 volt 12 ah gücünde lityum batarya yönündedir.

Donanım

LCD ekranlar elektrikli bisikletinizin sadece hızını göstermekle kalmaz. Aynı zamanda çektiği gücü, jant ayarınızı km olarak doğru seçmenizi, ayarlar yapmanızı ve oluşabilecek hataları da görmenizi sağlar. Şimdi elektrikli bisikleti ekranla birlikte kullanırken şunu daha iyi anlıyorum ki, ben ekran takmadan önce elektrikli bisikleti “kör gözle” kullanmışım. En basiti düşük voltaj veya voltaj hatalarını, yanlış, eksik veya hatalı donanımları ekrana gelen error mesajları ile görmeniz büyük avantaj sağlıyor.

Ekran seçiminizde doğru cihazı almanız önemli. İnternetten alışveriş yaparken satıcıya mutlaka elinizdeki veya almak istediğiniz kiti anlatın ve size doğru ekranı göndermesini sağlayın.

Donanım olarak ekran dışında minimum seviyede bir gaz koluna ihtiyacınız var. Pedal destekli sistemlerde gaz koluna gerek duyulmasa da pedalı çevirecek haliniz olmadığı zamanlarda motor da pedala bağlı olarak çalışmayı durduracaktır. O yüzden bir el veya parmak gazı bu gibi durumlarda işinize yarayacaktır.

Bazı sistemlerde frene bastığınız halde pedal veya başka donanım motoru çalıştırmaya devam ettiği için hem frenle durmak istersiniz fakat aynı zamanda motor da çalışmaya devam eder. İşte böyle bir sisteme sahipseniz elektrikli bisiklet el freniniz olmak zorunda. Eğer sadece el gazınız ve basit bir sisteminiz varsa; zaten gazı bırakıp frene bastığınız için klasik el freniniz de iş görecektir.

LCD ekran alırsanız rahat edersiniz, fren koluna gerek var mı buna siz kadar verin ama el gazı veya parmak gazı olmazsa olmaz. LCD ekranınız yoksa ekranlı ve anahtarlı el gazı veya çok basit ve ucuz bir parmak gazı da işinizi görür.

Son olarak

Buraya kadar okuduysanız, en azından size bazı fikirler ve aklınızdaki bazı sorulara cevaplar verdiğimi umuyorum.

Son olarak hız ve mesafe konusundan sonra konuyu kapatıyorum.

Çok hızlı gitmek bir bisikletin doğasına aykırı, çünkü bisiklet pedalla belirli bir sürat için tasarlanmış bir araçtır. Eğer çok hızlı gitmek istiyorsanız gidip bisikletinizi satın ve motosiklet alın. Bisiklette en hızlı gideceğiniz güvenli sürat en fazla 30-35km olmalı. Zaten bu elektrikli bisiklet kitleri de size en fazla bu hızı sağlamak için tasarlanmıştır. Bu hızın üzeri zaten bisikletinizin aksamına ve donanımına ciddi zararlar verir, kontrolü zor olur, frenleriniz ve lastiğiniz bu durumdan ciddi zarar görür.

Ne kadar mesafe giderim diye soran arkadaşlara da şöyle birkaç örnek vereyim;
12 volt 14 ah 3 aküyü seri bağlayıp 36 volt 14 ah gücü 3 tekerlekli bisikletime takıp çok az pedal çevirerek 15 km mesafe gittim. Son yaptığım arka jant motor kitine taktığım 48 volt 7 ah lityum batarya ile 110 kiloluk bir arkadaş 40 km pedalsız gitti. İstanbul’da 40 km yokuşsuz gittiğini düşünmüyorsunuzdur inşallah 🙂

Umarım konuya ilgili meraklı arkadaşlara bir nebze olsun fikir verebilmişimdir.

Fiyat konusunda şunları söyleyebilirim;

Eğer Gazelle gibi çok kaliteli bir sistem kullanmak isterseniz, Gazelle’deki beyin ve motor arasında kapalı şifreli bir sistem olduğunu söyleyeyim. Gazelle’nin bataryası biterse, orjinal bataryası piyasaya göre çok pahalıdır ve başka batarya ile çalışmaz. Klasik çin malı bir sistem ucuz olabilir fakat bazı şirketler bu konuda ciddi çalışmalar yaparak garantili ürün satmaktadırlar.

Bu sistemi merak ediyor ve kullanmak istiyorsanız kesinlikle acele etmeyin. Size en uygun olanı, uygun fiyatla araştırın ve satın alırken satıcının size neyi garanti ettiğini öğrenin. Zira motor aksamında yaşanan sorunlar için genelde kullanıcı hatası sebebiyle olduğu için garanti verilmiyor, aynı şekilde batarya ve şarj aletlerine de yüksek gerilime uğraması dışında arıza yapmadıkları için yine kullanıcı hatası denilerek garanti verilmiyor. 

Son zamanlarda yaptığım denemelerde birçok parça ile uyumlu olması ve çok sorun çıkartmaması sebebiyle Bafang ürünlerini kullanmaya başladım. Hızı, gücü ve kalitesi ile şimdilik son tercihim Bafang. Ucuz ve kalitesiz ürün alarak verdiğiniz az miktarda parayı çöpe atmayın, biraz daha fazlasını vererek kaliteli ürün almaya özen gösterin.

Ben hala elektrikli bisiklet kitleri yapmaya devam ediyorum. Son birkaç gündür bu konuda çalışan birçok kişi ve birçok ilan görmeye başladım. Başladığım noktaya geri dönersek, evet kiralık elektrikli araçlar pratik ve kullanımı rahat. Ancak eğer bisiklete binmeyi seviyorsanız ve elektrikle birlikte rahat bir sürüş istiyorsanız siz de kendi bisikletinizi elektrikli bisiklete çevirebilirsiniz.

Başkasının yaptığı bir bisiklet de işimi görür diyorsanız ve hazır kit almak istiyorsanız artık birçok alternatifiniz var. Ben yine de ilan sayfasını şuraya not olarak yazayım, eğer satıştaki ürünlerim bitmediyse görebilirsiniz;

Şuradan sahibinden sitesindeki ilanlarıma bakabilirsiniz.